Vidi ba, eno Glige

Srbi rodom sa Ozrena u poseti zavičaju - od Tuzle do Zavidovića

Vidi ba, eno Glige

U Rosulje su se posle progona Srba jeseni 1995. naselili muslimani iz Srebrenice. Sa Srbima su, kažu, dobri. Sirotinja sirotinju razume

Područje planine ili, bolje rečeno, "gore" Ozren - u kojem centralno mesto zauzima manastir Svetog Nikole - zadužbina Dragutina Nemanjića, danas je ili prazno ili nastanjeno muslimanima. Ekonomske migracije sredinom šezdesetih godina prošloga veka, ali i prisilna "migracija" provedena tokom i posebno pred kraj rata u Bosni ostavile su ovaj "raj zemaljski" na potezu Tuzla - Doboj - Zavidovići prilično pustim.

- Samo tri dana pre potpisivanja Dejtonskog sporazuma probile su balije iz pravca Vozuće i Zavidovića položaje naše vojske i proterale Srbe - priča starina Gligorije, osamdesetogodišnjak koji se zajedno sa još pedesetak od blizu dvestotinjak predratnih srpskih familija vratio u selo Tumare podno Ozren gore.

- On kaže kako u Tumarama danas ima oko 60 familija, isto toliko ih živi u Doboju, a ostatak širom sveta. Uz pomoć štapa starina Gligorije se spustio s rodnih Tumara i zaputio ka crkvi da bi dočekao goste poznanike, rodbinu i prijatelje iz Hrvatske, odnosno iz Borova - potomke onih koji su obronke Ozrena zamenili ravnim Sremom.

- Vidi ba, eno Glige - uzvikuju gosti slengom koji svedoči kao da nikada nisu Ozren ni napuštali.
- A koji si ti. Ne sećam te se - pita Gligo, te ni ne dovršivši pitanje dobija odgovor:
- E nemereš me ni znat' kad sam otišao sa deset godina - odgovara Dušan, dok se jedan drugom bacaju u iskren zagrlja u kojem ni suze ne izostaju.

Sveštenik Slavko Pantelić kazuje porazne činjenice da u ovoj parohiji kojoj pripadaju sela Rosulje, Tumare, Donja i Gornja Brijesnica ima svega stotinjak, mahom starijih duša.
- Nešto u Tumarama, 14 kuća u Rosuljama, niti jedna u Donjoj Brijesnici, a jedini Srbin - Nenić, koji se bio vratio u Gornju Brijesnicu, opet je pod pritiskom morao napustiti rodno ognjište - govori otac Slavko.

Crkva danas izgleda lepo, iako je 1995. bila zapaljena i potpuno uništena. O sistematičnosti terora i namere da se Srbi više nikada ne vrate svedoče i srpske kuće kojima su, osim što su zapaljene, porazbijani svi zidovi, a na mnogima nema više ni temelja. Samo korov i otpad. Čak su i bandere posečene, a crkvena ograda odnesena.

		POPOVE ČUVA POLICIJA Završna tačke posete rođenih Ozrenaca, ali i njihove dece i unučadi rodnoj planini bila je poseta Sabornom hramu SPC-a u Tuzli. Otac Milan ističe kako u samoj Tuzli ima oko 700 srpskih porodica, ali osim ovih 300 koji poštuju pravoslavlje ostali su ili i dalje komunisti ili u mešanim brakovima. - Samo u selu Smodluća u opštini Lukavac pre ovoga rata bilo je 1.500 Srba, a danas ih je slovima i brojkom - jedan - ističe mesni paroh. Osim kada obavljaju službu sahrane, pravoslavni sveštenici, njih dvojica, Tuzlom se kreću obučeni u civilnu odeću umesto u mantijama. - Bilo je provokacija. Bilo je napada i pretnji kao i provala u naše prostorije. Godinu dana smo mirni jer nas čuva policija - priča paroh Milan. Ipak ga makar i malo hrabri da je koji sat pre posete braće iz Hrvatske obavio svečani čin venčanja, iako bez nacionalnih i crkvenih zastava. - Koliko sam srećan toliko i žalostan jer mladenci nisu bili ljudi koji ovde žive već su poreklom iz Tuzle i došli su iz Slovenije da u ovom Sabornom hramu uplove u bračne vode - kazuje sveštenik.

- Ovde sam naučila prva slova, a ovde je bila dečja bolnica - pokazuje ruševine obrasle u korov sredovečna Borovčanka koja je rodne Tumare napustila sa desetak godina.

Pre pet dana se zajedno s pedesetak svojih komšija, u organizaciji Veća srpske nacionalne manjine, zaputila, makar na jedan dan, pod Ozren goru gde je rođena. Mnogi posetioci su u ovoj crkvi kršteni, a njihovi roditelji ili čak i oni sami venčani pa je emocija bilo napretek.

- Još je gore u Puračićima. Tamo imamo svega 12 srpskih porodica koje dolaze u crkvu Svetog Ilije - hram sagrađen 1903. godine - kazuje otac Slavko, dodajući kako su krajem 19. veka Puračići bili ubedljivo većinsko srpsko mesto.

Na povratku iz Tumara ka opštini Petrovo i centralnom duhovnom mestu Srba ispod Ozrena - manstiru Sv. Nikole autobus se malo-malo zaustavlja u Rosuljama.
- Vidi Mire, jadnica živi sama. Ej, vidi Pulje j... majku, vratio se iz Amerike ostavivši tamo ženu i decu i došao u Rosulje - čuju se desetine ushićenih glasova.

Prašte poljupci, grljenje, pozdravi i neizostavni upiti: "Kako se živi". Mirjana Jokić živi skromno, sama i bez ikakvih primanja, a već pomenuti kratkotrajni "gastarbajter" Puljo, mimo protokola, za čitav autobus nudi "slanine, luka, ljeba i rakije...

Ratnim "igrama" i akcijom "kartografa" u Dejtonu čitav ovaj vekovima srpski kraj, uz izuzetak zemlje oko manastira i male opštine Petrovo (Bosansko Petrovo Selo op. a), koje su ostale u Republici Srpskoj, pripao je muslimansko-hrvatskoj federaciji i Tuzlanskom kantonu. Tako su srpska sela postala ili prazna ili muslimanska. Za Rosulje je zanimljivo pomenuti da su posle progona Srba jeseni 1995. tu naselili muslimani iz Srebrenice. Sa Srbima su, kažu, dobri. Sirotinja sirotinju razume.

Iako je nekada svako selo imalo vezu sa manastirom Sv. Nikole, danas je to kozja staza kojom teško prolazi i terenac, a kamoli autobus. Pred samim manastirom - zadužbinom Nemanjića iz 13. veka, impozantna slika. Manastirski konaci uređeni, parkirališni prostor kao ispred hotela sa pet zvezdica, izvor "Kaluđerica", trim staze u pripremi - sve na usluzi posetiocima, kao i onima željnim okrepe.

Rezultat je to samopregornog rada igumana Danila, 31-godišnjeg starešine manastira, koji uz sve neophodne duhovne škole ima i diplomu američkog univerziteta za javnu upravu. Monah Sava posetioce informiše da je građevina zidana, prema predanjima, sredinom 13. veka, a prvi pisani tragovi sežu u 1587. godinu. U manastiru se i danas čuva deo ruke Ognjene Marije.